Materiał roboczy

Spotkanie w siedzibie PRO, 21 marca 2006, godz.15

a) Komisja Europejska (KE) 16 stycznia 2006 oficjalnie ogłosiła konsultacje na temat polityki patentowej w Europie http://europa.eu.int/comm/internal_market/indprop/patent/consultation_en.htm

b) zainteresowani mogą składać odpowiedzi na ankietę do 31 marca 2006,

c) KE przeprowadzi przesłuchania ekspertów 13 czerwca 2006,

d) przypuszcza się, że przed przesłuchaniami ukaże się wstępne opracowanie wyników konsultacji, obszerny raport będzie gotowy latem lub wczesną jesienią, późną jesienią może mieć miejsce nowa inicjatywa legislacyjna,

e) międzyrządowe negocjacje o międzynarodowych porozumieniach mogą rozpocząć w dowolnej chwili, lecz rządy prawdopodobnie będą koordynować swoje inicjatywy z KE.

a) rozdz.1 ogólne pytania tyczące oczekiwań od systemu patentowego.

b) rozdz.2 Patent Wspólnoty, nowy rodzaj patentu ważny w całej UE. Obecnie udzielane przez Europejski Urząd Patentowy (EPO) Patenty Europejskie są jedynie wiązka patentów krajowych, wszystkie udzielane są w jednej scentralizowanej procedurze weryfikacyjnej, lecz patenty egzekwowalne są lokalnie i ich mozliwości wykortzystania mogą być w rożnych krajach różne.

c) rozdz.3 Europejskie Porozumienie o Sporach Patentowych (EPLA) to traktat międzynarodowy (nie dyrektywa, czy rozporządzenie UE) mający ustanowić Europejski Sąd Patentowy (EPJ). EPJ w zasadzie zastąpiłby sądy krajowe w sporach dotyczących Patentów Europejskich.

d) rozdz.4 Harmonizacja prawa patentowego w skali UE. Chodzi o harmonizację kryteriów patentowalności i zdolności patentowej (podobnie jak w dyrektywie o patentowalności oprogramowania), wzajemne uznawanie patentów państw członkowskich.

e) rozdz.5 Ogólne pytania i dane o odpowiadającym.

a) 16 stycznia 2006 odpowiedzialny za sprawy patentowe w zarządzie SAP Günther Schmalz powiedział na konferencji w Pradze: "Zaczynamy od nowa. Mam nadzieje że tym razem będziemy lepiej przygotowani." http://www.ip-watch.org/weblog/index.php?p=195&res=1920_ff&print=0

b) W rozdz.1 pyt.1 tire 1 i rozdz.4 pyt.1 pyta się wyraźnie i jednoznacznie o to co może i nie może być patentowane (materialnoprawne reguły, kryteria zdolności patentowej).

b1) Może to prowadzić do nowej próby wprowadzenia dyrektywy sankcjonującej patentowanie oprogramowania. Jest taki precedens, kiedy w 1995 Parlament Europejski odmówił przyjęcia dyrektywy o patentach w dziedzinie biotechnologii i inzynierii genetycznej, KE ponowiła próbę i przeforsowała dyrektywę niezbyt różniącą się od pierwszej propozycji.

b2) Możliwa jest regulacja szerszej harmonizacji prawa patentowego w UE, co dotyczyłoby także patentów na oprogramowanie w sposób bezpośredni lub pośredni.

c) Jeżeli przed wprowadzeniem Patentu Wspólnoty i/lub ratyfikacja EPLA nie będą podjęte inne kroki obecny słaby legalny status patentów na oprogramowanie będzie wzmocniony.

c1) obecny status. Patenty na oprogramowanie są w szarej strefie. Europejski Urząd Patentowy (EPO), pozostający całkowicie poza strukturą UE, i większość krajowych urzędów patentowych udzielają takich patentów wbrew Europejskiej Konwencji Patentowej (EPC) posługując się zbiorem wykrętów jakie zawarte były w przedłożonej Parlamentowi dyrektywie. Jeśli chodzi o patenty udzielane przez EPO nie ma możliwości zaskarżenia jego decyzji przed niezależnym sądem. Ale do egzekwowania praw udzielonych przez EPO nie można używać europejskiego "przodka", można to czynić przy pomocy "następcy" zarejestrowanego w urzędzie państwa członkowskiego, a sądy w niektórych państwach (W.Brytania, Szwecja) już nie raz odmówiły uznania takich praw. Jest to podstawowy powód dlaczego właściciele soft-patentów niezwykle rzadko ścigają domniemanych "naruszycieli" w Europie. Jest to także powód ponawianych prób nadania patentom na oprogramowanie mocniejszego statusu prawnego. Poza projektem dyrektywy z 2002 roku wcześniej w 2000 podjętą była próba rewizji konwencji patentowej EPC (tak jak i druga nieudana ze względu na opór polityczny).

c2) prawdopodobne skutki wprowadzenia Patenty Wspólnoty i/lub ratyfikacji EPLA:

Rola Parlamentu Europejskiego (PE) nie jest klarowna

Nie wiadomo jaka będzie rola PE w przyszłych inicjatywach politycznych. Może się nawet zdarzyć, że PE nie będzie wśród organów decydujących w tej sprawie.

a) Dyrektywa harmonizacyjna UE oznaczałaby włączenie PE w trybie współdecydowania. Zgodnie z ta procedura PE mógłby wnosić poprawki lub odrzucić projekt.

b) Aktualna propozycja Patentu Wspólnoty jest prowadzona w ramach procedury konsultacji i PE poprzedniej kadencji wyraził już swoja opinię. Obecnie decyzja mogłaby być podjęta przez samą Radę UE, lecz wymaga jednomyślności, której do tej pory nie udało się osiągnąć. Na razie krążą pogłoski, że Rada nie powróci do tej propozycji i Komisja wystąpi z nową tym razem w trybie współdecydowania.

c) Porozumienie EPLA, które zostało uzgodnione w ramach grupy roboczej może zostać przyjęte na międzyrządowej konferencji dyplomatycznej i wtedy musiałoby być ratyfikowane przez parlamenty krajów członkowskich. UE w ogóle nie musi w tym uczestniczyć, lecz może też być stroną takiej umowy. EPLA weszłaby w życie po ratyfikacji przez określona liczbę państw, co jest łatwiejsze niż uzyskanie zgody w procedurze UE.

d) By państwa UE mogły się stać stronami EPLA UE musi podjąć pewne kroki. Na pewno PE nie musi uczestniczyć w nich wszystkich, być może musi brać udział w niektórych.

a) Patent Wspólnoty jest na liście priorytetowych celów UE. KE jest obecnie dość przyjazna w stosunku do EPLA po tym grupa sędziów z różnych państw lobbowała w Brukseli za tym rozwiązaniem. EPLA bez UE jako strony osłabiałaby UE, co nie byłoby na rękę KE. Harmonizacja prawa patentowego na poziomie UE sugerowana była przez wpływowych posłów PE (MEPs) znanych ze swych związków z lobby prawniczym. KE może widzieć w tym drogę do faktycznego powrotu do dyrektywy o patentowalności oprogramowania co wykluczała przed i po głosowaniu PE 6 lipca 2005.

b) Rządy wchodzące w skład Rady UE zgadzając się na Patent Wspólnoty godziłyby się na marginalizacje narodowych urzędów patentowych. W niektórych krajach urzędy patentowe są bardzo hołubione przez nadzorujące je ministerstwa. Z kolei niektóre kraje nie są gotowe czynić koncesji jeśli chodzi o tłumaczenia dokumentów patentowych na ich języki narodowe. Usilny lobbing międzynarodowych korporacji nie był w stanie tego przełamać. Wprost przeciwnie rządy dużych państw raczej sprzyjają EPLA, gdyż to porozumienie będzie im dawać podobny rodzaj wpływu nad EPJ, do tego jaki mają nad EPO.

c) Cześć polityków europejskich (MEPs) ma już dość dyskusji o patentach i jest niechętna jakiejkolwiek formie podnoszenia spraw polityki patentowej. Inna cześć uważa, że UE powinna naprawić swój system patentowy i doprowadzić do klarowności jeśli chodzi o patentowanie oprogramowania.

b) Jednym z ważniejszych działań jakie można podjąć dla stłumienia u źródła patentowej inflacji jest doprowadzenie do efektywnego przestrzeganie zapisanego w prawie wykluczenia oprogramowania z patentowania. Prawie wszystkie patenty na oprogramowanie i metody prowadzenia działalności gospodarczej są niezwykle ogólnikowe i wynikające z nich prawa wyłączne nie stanowią uczciwego układu między zgłaszającym a społeczeństwem jako całością. Patenty należy udzielać jedynie tym, którzy pozyskali nową wiedze przez eksperymentowanie z siłami przyrody. Przestrzeganie tej reguły bardzo polepszyłoby jakość udzielanych patentów.

c) Opierając się na dokonaniach, szczególnie w postaci udzielania patentów software'owych, Europejskiemu Urzedowi Patentowemu (EPO) nie powinny być powierzane nowe obowiązki takie jak Patent Wspólnoty. Nie należy też wprowadzać EPJ gdyby jego model był powieleniem modelu EPO.

d) Ani Patent Wspólnoty, ani EPLA nie będą miały żadnego pozytywnego skutku bez wcześniejszych działań przeciw patentowej inflacji i patentom na oprogramowanie. W zasadzie można powiedzieć że Patent Wspólnoty jest zgodny z ideą Jednolitego Rynku, gdy EPLA idzie jej pod prąd, wprowadzając co najmniej dodatkowe komplikacje.

e) Nowa propozycja harmonizacji europejskiego prawa patentowego powinna uwzględniać koncepcję jaką realizował zestaw 21 poprawek do przedłożonej PE w drugim czytaniu dyrektywy o patentowaniu oprogramowania. Propozycje te zyskały poparcie większości politycznej PE, czterech frakcji politycznych jako takich i znacznych grup posłow (MEPs) z pozostałych frakcji.

a) W Polsce inflacja patentowa jest nieco innym zjawiskiem niż w krajach bardziej rozwiniętych. Choć oczywiście polska sytuacja też jest typowa. Tyle że nie jest to standard zachodnioeuropejski, lecz standard kraju będącego importerem kapitału w czasach globalizacji. Oznacza to dość niewielką liczbę własnych zgłoszeń patentowych, szczególnie małą liczbę zgłoszeń mających istotna wartość merytoryczna i gospodarczą. Większość liczących się zgłoszeń to zgłoszenia zagraniczne. Oznacza to że w Polsce istniała naturalna zachęta dla urzędu patentowego by pozostać formalistyczno-rygorystyczny i być niechętnym dla ekspansji prawa patentowego na nowe obszary, w tym i na programy komputerowe.

b) Zbieg okoliczności miał niebagatelną rolę w tym Polska odegrała istotną rolę w trakcie poprzedniej fazy konfliktu, co spowodowało medialną popularność problematyki. Jednak rozumienie jak to się dzieje, że można patentować programy bez używania słów program czy komputer, jakie są konsekwencje integracji z Unia Europejską, są w Polsce niedostateczne. W szczególności konflikt o dyrektywę patentową traktuje się jako zamknięty rozdział i nie ma w Polsce świadomości, że istnieje konieczność dalszego wysiłku na rzecz wykluczenia programów z patentowania.

c) Trzeba zdawać sobie sprawę, że polskie organa patentowe, sąd administracyjny i urząd patentowy są pod naciskiem zewnętrznym, tych samych międzynarodowych koncernów w interesie, których rozmyto standardy EPO. Jest wiele kanałów, którymi kontynuowany nacisk byśmy nie pozostawali w tyle i uznawali rozwiązania programistyczne za patentowane wynalazki. Jeżeli wokół polskiego sądu i urzędu nie stworzy się właściwej atmosfery polegającej wykorzystaniu procedur prawnych pozwalających na unieważnianie patentów to potem nie należy do nich mieć pretensji, że widzą tylko jedna stronę, tych co chcą patentów. Nieudzielanie, czy unieważnienie każdego patentu wymaga konkretnego uzasadnienia. Jeżeli nie będzie ludzi, którzy naprawdę interesują się tym co jest napisane w dokumentach patentowych i któryz będą składali swoje krytyczne uwagi na piśmie to urząd i sąd będą bezradni. Polskie prawo precedensowe upodobni się w ten sposób do standardów EPO.

a) Konsultacje KE powinny być wykorzystane dla podniesienia świadomości, że jeszcze wiele jest do zrobienia. A także stworzenie ludziom perspektywy udziału w tych działaniach. Opcje jakie należałoby rozważyć:

b) Dodatkowe możliwości związane z przesłuchaniami w czerwcu 2006

Należałoby rozeznać jak KE zwykła dobierać ekspertów występujących na przesłuchaniach. Ponieważ w trakcie poprzedniej rundy konfliktu patentowego MNiI posiłkowało się ekspertami mogłoby to znaleźć kontynuację w proponowaniu tych ekspertów do udziału w przesłuchaniach Komisji.

c) Inne przedsięwzięcia

c1) W dalszej perspektywie potrzebne jest monitorowanie udzielanych w Polsce patentów by następnie zaskarżać dotyczą problematyki jaka powinienna pozostać poza sferą zainteresowania prawa patentowego. Nie chodzi o to by wychwytywać wszystkie takie patenty. Chodzi o uwrażliwienie opinii publicznej na ten problem przez przedstawienie jej atrakcyjnych medialnie przykładów, a także stworzenie prawa precedensowego.

c2) Trzeba zwrócić uwagę, że o ile obecnie są pojedyncze przypadki udzielania patentów na rozwiązania programistyczne to już niedługo zaczną pojawiać konsekwencje przystąpienia Polski do EPOrg w postaci stokrotnego i więcej zwiększenia liczby takich przypadków.

c3) Wielka liczba udzielanych przez EPO patentów na oprogramowanie pozwala na działania systematyczne także tych co są przeciw patentowaniu oprogramowania. Pozwala wykorzystać to, że o ile uzyskiwanie praw wyłącznych wiąże się z interesem i działaniem indywidualnym, to w unieważnieniu zainteresowane są nie tylko pojedyncze firmy lecz całe ich grupy.

c4) Można nawet sobie wyobrazić samofinansującą działalność firm prawniczych (oczywiście wspieranych konsultantami znającymi się na materii merytorycznej) oczyszczających pole z patentów i pracujących na zamówienie grup przedsiębiorstw.